Quá trình lão hóa ở người cao tuổi

Chúng ta được cấu tạo hầu như toàn bằng các chất đạm, từ cơ cấu bộ xương cho đến nhiều nội tiết tố là những chất gởi các thông báo giữa các tế bào của chúng ta. Mỗi gien trong các tế bào của chúng ta mã hóa một chất đạm hoặc có thể chỉ thị cho cơ thể kiến tạo hay tái kiến tạo một chất đạm đặc biệt bằng những chất liệu trong tầm tay. Vì thế những chỉ thị để tạo (và tái tạo) các tế bào và phần bổ sung đạm riêng của chúng được ghi sâu trong mỗi tế bảo của chúng ta. Có những chất đậm sống lâu, nhưng cũng có những chất đạm tồn tại một thời gian ngắn.

Các tế bào tạo nên hệ thống của chúng ta (các xương, cơ, sụn, v.v…), các chất đạm tồn tại bền và không thường xuyên chuyển giao. Những chất đạm tạo nên các cơ quan nội tạng của chúng ta được thay thế thường xuyên hơn. Chúng được coi là những tế bào có nhiều loại được các chất đạm bền và không bền tạo nên, có thể tái tạo' chỉ trong một số thời gian hạn định. Vì thể, đủ không có bệnh, nhưng vì không còn đủ năng lực để tư tái tạo nên cuối cùng đã lắm cho chúng ta già cối và chết. Vận may về yếu tố di truyền có thể đóng một vai trò đáng kể trong việc làm cho điều này xảy ra nhanh hay chậm ra sao. Nhưng các gien cũng chỉ là một phần của_ tình tiết này: Làm thế nào chúng ta tận dụng được thiên tư này của di truyền (sự mạnh khỏe, sự dinh đường, tình trạng tinh thần, và những nhân tố khác được để cập ở phần trên) thì có thể trong nhiều trường hợp_đạt được như vậy hay hơn thế (xem thêm thông tin ở chương sáu vê sự thừa kế của di truyền).

Như thí dụ đưa ra về sự tương tác với môi trường và lối sống ảnh hưởng thế nào đến sự lão hóa, giả như hai anh em song sinh giống hệt nhau đều có nước da mịn màng. Hãy tách chúng ra từ lúc sinh. Một đứa lao động Chân tay (điều kiện kinh tế-xã hội) dưới trời nắng (môi trường) lại hút thuốc (lối sống). Đứa kia làm việc trong nhà, tập luyện 3 lẩn/tuần, không bao giờ hút thuốc, và ít khi phơi mình ra nắng. Vào tuối65, đứa trước coi Có về già hơn đến 5, 10 tuổi, đa nhăn nheo, hoặc bị ung thư phổi. Trong khi đó đứa sau dù cũng ở tuổi 65 nhưng trông trẻ hơn tới 5, 10 năm. Sự lão hóa trong trường hợp này-cũng như nhiều trường hợp khác-ít chịu tác động bởi trật tự thời gian nhưng bởi nhiều chọn lựa về lối sống và những lo lắng về bệnh tật và sự thương tổn.

Thực thế, chúng ta thường lẫn lộn những ảnh hưởng của bệnh với những ảnh hưởng của sự lão hóa. Cơ tim mạnh khỏe hiếm khi bị suy yếu bởi duy yếu tố tuổi tác, nhưng bị suy yếu nhiều bởi bệnh về mạch, bệnh có thể được ngăn ngừa bởi những chọn lựa về lối sống.

Tỉ lệ những thay đổi chức năng sinh lí xảy ra với sự lão hóa xuất hiện trong nhiều trường hợp có thể thay đổi hoàn toàn; có nghĩa là mỗi người già đi theo cách riêng của mình. Tỉ lệ lão hóa của mỗi người phần lớn được hướng theo yếu tố di truyền nhưng được thay đổi bởi môi trường và những chọn lưu về lối sống.

Không ai có thể quay ngược thời gian, nhưng nghiên cứu cho thấy chúng ta có thể cải thiện nhiều tác động thường có liên quan với sự lão hóa để ngăn chặn hoặc trì hoãn tuổi già trở nên bạc nhược và bất lực. Chẳng hạn cơ bắp rắn chắc là nhờ việc tập luyện nhiều hay ít. Trong những trường hợp không.mắc bệnh và bất lực, nếu chúng ta tiếp tục tập luyện lúc có tuổi, thì thường, cơ bắp của chúng ta không bị suy yếu hoặc teo tóp do tuổi tác. Nếu thiếu sự vận dụng cơ bắp, thì ngay khi còn trẻ chúng cũng đã bị suy yếu rồi. Chính vì thế, kể cả những chương trình sức khỏe được thiết lập vào những năm sau này vẫn mang lại lợi ích cho cơ thể.

Đây là một tổng quan chung về những gì 'xảy ra cho nhiều lĩnh vực hay hệ thống khác nhau của cơ thể khi tuổi ngày một cao: Sự lão hóa không bị tách bạch nhưng mang tính toàn cơ thể nói. chung; có nghĩa là nó ảnh hưởng toàn thân. Mất hoặc không dùng đến một lĩnh vực nào đều đội đến những lĩnh vực khác. Chẳng hạn, việc sản sinh mức estrogen giảm sau thời kì mãn kinh ảnh hưởng đến sự hấp thu calci của xương, dẫn đến chứng loãng xương; và còn tác động sức khỏe của tim, đội khi làm suy yếu tuần hoàn và gây ra bệnh tim vành. Từ đó ảnh hưởng đến toàn cơ thể.

Sự phân chia các lãnh vực chỉ mang tính chất tiện lợi và rõ ràng. Tốc độ của sự lão hóa của các hệ thống cơ thể ở 'mỗi người khác nhau rất nhiều. Tất. cả chúng ta đều có các lối sống khác nhau, nên ngoài yếu tố di truyền, chúng ta sẽ già đi theo những tốc độ khác nhau. Tựu trung lại, sự hóa già có liên quan đến vấn đề thời gian và chúng ta không thể thay đổi điều ấy. Một người 7O tuổi có thể có trái tim của người 40 tuổi nhưng làn da của người 90 tuổi.

Da, cơ, và mô liên kết. Khi chúng ta già đi, du của chúng ta thường mỏng “đi, mất đi một số máu cung cấp và các chất tạo keo của nó (chất xơ làm cho da của người trẻ cũng) khiến da kém đàn hồi và khô hơn. Da mất đi một số khả năng để thờ; nó tiết ít mồ hôi và giảm sản sinh các chất dầu tự nhiên của da. Độ ẩm giảm trên toàn cơ thể. Lông thưa hơn. Các nếp nhân và các mạch máu hiện ra rõ hơn khi lớp mỡ dưới da giảm đi. Nếp nhân và những thay đổi khác về da thấy rõ hơn ở những người phơi năng nhiều và những người hút thuốc. Việc mất chất béo phát sinh một số rắc rối. Chất béo của cơ thể tạo ra chất đệm để chúng ta không dễ bị làm thâm tím và giúp chúng ta giữ ấm cơ thể. Nó cũng ảnh hưởng các `mức nội tiết tố và cách chuyển hóa chất rượu và các loại thuốc gây nghiện khác. Thí dụ, nghiên cứu cho thấy một người lớn tuổi uống một li rượu bằng người trẻ tuổi uống hai li.

Việc mất cơ, nếu nó xảy ra, là do thiếu vận động, một căn bệnh làm ảnh hưởng co’, hoặc do thiếu dinh dưỡng. Nghiên cứu cho thấy rằng co’ của người giá giảm nhẹ tốc độ của dòng máu nhưng vẫn cần lượng oxy như người trẻ. VÌ chứng viêm khớp và bệnh kinh niên khiến người già kém hoạt động, từ đó cơ bị teo tóp đi.

Sụn hoạt động như chất đệm và nối giữa các xương có thể mất một số khả năng để chống lại sự va chạm liên tục. VÌ chúng không có các mạch máu và phụ thuộc vào sự cung cấp máu từ các mô chung quanh để nuôi chúng, nó có thể kém đàn hồi khi lớn tuổi.

Xương và răng. Chứng loãng xương là chứng thường thấy rỏ nhất do ảnh hưởng của sự lão hóa, và rõ ràng, sự mất độ đặc của xương là một vấn đề đưa đến những hậu quả lâu dài cho cả nam và nữ. Có vài nhân tố khác nhau giải thích cho sự mất xương. Việc sản sinh estrogen giảm đáng kể ở phụ nữ khi đến tuổi mãn kinh, còn ở nam giới, mức testosteron hơi giảm lúc họ cao tuổi. Nhưng mức testosteron hạ đột ngột hơn là do bị tổn hại bởi bệnh và rượu. Những nguyên do khác làm mất xương bạo gồm việc thiếu tập luyện, việc sử dụng một số dược phẩm nào đó, và do kém dinh dưỡng. Các xương loãng rạ ấy yếu hơn và dễ gẫy hơn đã hạn chế sức hoạt động của người cao tuổi và có thế khiến họ không còn tư lập được nữa.

Tủy xương (bone materow)-chất sẳn sinh các tế bào bạch huyết để chiến đấu với sự viêm nhiễm-cũng giảm đi khi đã lớn tuổi, trong khi đó chất béo ở tủy tăng lên, nhưng điều này xảy rạ không làm cho tủy kém hoạt động và vẫn sẳn sinh các tế bào bạch huyết, vì các tế bào này hầu như không thay đổi trong suốt cuộc đời để luôn sẵn sàng chiến đấu với sư viêm nhiễm do vi khuẩn.

Mặc dầu bệnh thiếu máu (thiếu các hồng cầu hoặc hemoglobin) thường liên quan đến vấn để tuổi tác nhưng nó không do cơ thể mất khả năng sản sinh các hồng cầu; nhưng đúng ra là do các vấn đề khác, phần lớn là do việc ăn uống kém, ốm đau, hoặc sản sinh giảm các nội tiết tố điều hòa hoạt động tủy.

Các vấn để về răng có thể bị ảnh hưởng trực tiếp bởi kém dinh dưỡng. Những tình huống dẫn đến chứng loãng xương và làm yếu xương cũng dân đến làm suy yếu răng.

Sự tuần hoàn. Chức năng của tim không mấy suy yếu do tư vấn đề thời gian, mặc dầu bệnh tim mạch là nguyên nhân thường gây tử vong cao. Nhiều phụ nữ lo lắng về ung thư vú mà’ khôngnhận ra bệnh tim mới là nguyên nhân thường gây tử vong hơn nhiều, mà bệnh này tác động vào cuối đời của phụ nữ nhiều hơn nam giới. Vì những lí do chưa được hiểu đầy đủ, nội tiết tố estrogen có thể là chất giúp bảo vệ phụ nữ nhưng lại giảm khi mãn kinh. Sau thời kì mãn kinh, các mạch máu của cả nữ và nam đều hẹp đi do tích tụ các mảng làm cản trở dòng máu và áp huyết tăng. Chính vì thế cả nam và nữ đều cần lưu ý về chế độ ăn uống và tập luyện để giúp ngăn ngừa bệnh tim (xem thêm ở chương hai mươi).

Hệ thống mạch của cơ thể mất đi ít nhiều tỉnh mềm dẻo của nó gây ra chứng giãn tĩnh mạch (Varicơse vein) làm cho sự tuần hoàn ở các chỉ gặp khó khăn. Việc tập luyện và ăn uống đúng mức cũng giúp ích nhiều cho vấn đề này.

Phối. Câu nói thông dụng “vận dụng hay đánh mất nó” áp dụng cho trường hợp về cơ và xương cũng được áp dụng cho vấn để về phổi. Cũng như các mô khác của cơ thể, phối cũng có thể mất đi tính đàn hồi của chúng khi chúng ta lớn tuổi. Thể tích bề mặt phía trong của phổi quyết định sự hấp thụ oxy từ khi trời khi chúng ta thở nhưng đến tuổi này chúng bị thu hẹp lại. Nhưng nghiên cứu cho thấy rằng việc luyện tập có thể tăng cường khả năng hoạt động chức năng của phổi, mặc cho tình trạng các xương sườn và xương ức thu hẹp lại với nhau ép cơ hoành (diaphragm).

Việc hút thuốc đẩy nhanh tốc đó suy yếu của phổi và sinh ra nhiều bệnh về tim và phối. Nên ngừng hút thuốc-dù có trễ-có thể giảm những nguy cơ gây ra các bệnh liên quan đến tim và phối (xem thêm ở chương bốn về vấn để làm cách nào để cai thuốc).

Đường dạ dày ruột. Mặc dù đường dạ dày- ruột vẫn giữ được độ đàn hồi của nó suốt cuộc sống và không mất đi khả năng hoạt động, nhưng vẫn có thể có một số suy giảm về khả năng của các cơ trong đường da dày- ruột liên quan đến các như động dẫn đến tinh trang táo bón, một vấn đề thường gặp ở những người cao tuổi. Những chỗ hẹp ở phần trên đường da dày-một do bị sưng có thể làm yếu và kém phối hợp dẫn đến tinh trang trào ngược ở da đày-thưc quân (pgastroesophageal reflux), một chứng thường gặp liên quan đến chứng ợ nóng (_heartburn) (xem chương hai ba). Với thời gian, việc sản sinh các dịch vị (acid clohyđric và pepxin-hyclrochloric acid and pepsin) và nước miếng có thể giảm. Tốc độ hấp thu các vitamin và khoáng trong ruột có thể thay đổi. Do tỉ lệ (chênh lệch) mỡ và nước của cơ thể gia tăng khi chúng ta lớn tuổi, những hợp chất có thể hòa tan trong chất béo, như vitamin A, có thể đẩy nhanh tốc độ hấp thụ và chuyển hóa, trong khi những chất có thể hòa tan trong nước không được tận dụng có hiệu quả. Những thay đổi có thể cũng xẩy ra như vậy trong việc hấp thụ các khoáng chất, nhất là calci và sắt.

Nhờ những thay đổi về chế độ ăn uống và việc nhai kĩ có thể giúp đường tiêu hóa hoạt động tốt suốt đời.

Một đặc điểm thường thấy khác nữa của một ở những người cao tuổi là sự hình thành những chỉ nang trong đại tràng. Những cấu tạo nhỏ hình túi này có thể do áp lực trên thành một gia tăng và độ đàn hồi của cơ giảm. Những rối loạn này thường xảy ra vào giại đoạn thứ ba của những người cao tuổi. Thường thì vô hại, nhưng những chỉ nang cũng có thể bị sưng khi những mẩu phân năm trong chúng và gây nhiễm độc.

Quá trình lão hóa ở người cao tuổi

Những cơ quan nội tạng khác. Lúc còn trẻ, những cơ quan của chúng ta hoạt động mạnh hơn vài lần so với yêu cầu, nhưng khi có tuổi, những cơ quan này mất đi ít nhiều khả năng hoạt động của chúng. Tốc độ lão hóa của mỗi cơ quan khác nhau và ở mỗi người cũng khác nhau. Thận mất dần hoạt động chức năng nhưng vẫn có thể giữ được sự cân bằng tinh vi về nước, các chất điện phân, và những chất khác trong máu. Mất khả năng hoạt động chức năng của thận có thể ảnh hưởng đến việc chuyển hóa một số vitamin nào đó của cơ thể. Cẩn bàn bạc với bác sĩ về nhu cầu của một số vitamin đặc biệt (xem phần trên về Bổ sung vitamin và những thức uống trong chế độ ăn uống).

Với thời gian, gan nhỏ dần và việc cung cấp máu của nó cũng suy giảm; nó còn kém đi khả năng phục hồi mô bị tổn thương, nhưng nó vẫn có thể hoạt động tốt suốt đời giống như tuyến tụy (pancreas) dù cho tuyến này có xê dịch chút đình hoặc tích mờ và mô sẹo.

Các tuyến của hệ nội tiết (endocrine sys- tem), như tuyến giáp (thyroicl), tuyến thượng thận (adrenal), tuyến yên (pituitary), và vùng cấu tạo dưới đồi (hypothalamus)-tất cả những cơ quan đó sản sinh các nội tiết tố cần thiết- đều giảm sản lượng của chúng theo các mức độ khác nhau. Việc giảm sản lượng các nội tiết tố có thể làm giảm toàn bộ tốc độ chuyển hóa, nhưng chúng chỉ xảy ra khi có những rối loạn nghiêm trọng, như bệnh đái tháo đường, chứ không phải vấn đề thường thấy do quá trình lão hóa. Bệnh đái tháo đường bột phát lúc còn trẻ là do chứng béo phì và thiếu hoạt động, chứ đâu phải do vấn đề lão hóa (xem bệnh Đái tháo đường loại 2 ở chương hai sáu).

Chức năng của hệ sinh dục-niệu và sinh sản. Nam giới vẫn có thể tiếp tục có con như i thường vào lúc đã cao tuổi. Tuy thế, cũng có người thấy đôi lúc bất lực hay có khi bất lực hoàn toàn, không còn ham muốn tình dục, hoặc suy yếu không còn khả năng sinh hoạt tình dục, nhưng điều này không là một hậu quả tự nhiên của sự lão hóa mà thường do bệnh, như bệnh đái tháo đường, do một số loại thuốc, hay do chứng trầm cảm. Vì những thay đổi thần kinh, sự lão hóa có thể làm chậm việc đáp ứng tình dục chứ không hẳn là ngăn trở nên nhiều người cao tuổi vẫn có khả năng và thỏa mãn đời sống tình dục suốt đời; và xem chừng những ai cao tuổi vẫn còn khả năng sinh hoạt tình dục thì tình trạng của chức năng sinh dục-niệu được tốt hơn.

Ở nam giới, tuyến tiền liệt (prostate) thường phình ra (xem thêm ở chương hai lăm) có thể gây trở ngại về tiểu tiện và`sinh hoạt tình dục.

Ở phụ nữ, do các cơ chi phối chức năng bài tiết nước tiểu suy yếu nên sinh ra chứng tiểu tiện không kiềm chế được (icontinence). Chứng này không phải không thể tránh được, thường thấy ở nữ hơn ở nam. Nó có liên quan đến các rối loạn như viêm teo âm đạo (_atrophic vagini- tis) ở phụ nữ và bệnh thần kinh mạn tính (chronic neurologic disease) ở cả nam lẫn nữ. Những ai không suy yếu thần kinh và vẫn đi lại được có thể tập luyện theo phương pháp Kegel để chữa hết hoặc thuyên giảm chứng này. Trong những trường hợp nặng bác sĩ có thể cho uống thuốc hoặc đề nghị tiểu phẫu. Việc tiểu phẫu đem lại kết quả đến 90%.

Sau khi mãn kinh, việc sản sinh estrogen giảm, vùng âm hộ thường teo lại, lòng mu thưa dần và hai mép lớn co vào, có khi còn gần như mất hẳn. Những thay đổi về hóa chất làm thay đổi nồng độ pH của âm đạo và giảm sức đề kháng với một số loại viêm nhiễm. Âm đạo có thể mất các nếp gấp phía trong và mất tính đàn hồi. Nếu sinh hoạt tính dục bình thường có thể giảm bớt những thay đổi này.

Trước khi mãn kinh, mô tuyến sản sinh sữa ở vũ cũng nhỏ lại; mãn kinh có thể làm nó teo đi. Hai núm vú nhỏ hơn và không còn đứng thẳng. Việc bổ sung estrogen có thể ngăn chặn những thay đổi do tuổi tác gây ra ở mỏ vú.

Hệ thần kinh trung ương và ngoại biên. Hệ thần kinh bao gồm 3 hệ tương tác: hệ thần Ổ kinh trung ương (central nervous system), hay não và tủy sống; hệ thần kinh ngoại biên (peripheral nervous system), gồm các thần kinh sọ (cranial nerves) và các thần kinh cột sống (spinal nerves); và hệ thần kinh tự trị (auto-nomic nervous system), hệ kiểm soát các chức năng tự động của cơ thể như hơi thở và nhịp tim. Với tuổi tác cũng làm các thần kinh giảm tốc độ truyền các tín hiệu cho nhau khiến việc suy nghĩ, phản xạ, và đáp ứng với những thông tin-mới bị chậm-việc học tập chậm hơn nhưng vẫn có thể học được-và những thay đổi về giấc ngủ. Tuổi này còn thường hay quên. Cũng như vấn để cơ và xương, cơ chế “vận dụng hay đánh mất nó” vẫn được áp dụng cho một đầu óc sắc bén qua việc tham dự các lớp học, theo dõi các sự kiện hiện hành để luôn có được một tinh thân sinh động. Tuổi tác luôn “ảnh hưởng tới tất cả các mặt của con người-mất đi sự trẻ trung, những khả năng như nghe, nhìn, cảm nhận, vị giặc đều mất đi độ nhạy bên của chúng (xem những huyền thoại về tuổi già dưới đây). Vấn đề là chỗ chúng ta cần duy trì một chế độ ăn uống, tập luyện, điều trị thế nào để tuổi già của chúng ta đừng rơi vào chỗ tàn phế hoặc nằm liệt một chỗ.

Nội dung liên quan đến tuổi già:

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét